देवदारकाे इतिहास र आयुर्वेदिक महत्त्व

देवदारकाे इतिहास र आयुर्वेदिक महत्त्व ।

कमल कुमार शाही

स्वाभिमान खबर

देवदारको धेरै लामो र समृद्ध इतिहास छ, हजारौं वर्ष पहिले देखि नै यसकाे कुनै न कुनै रुपमा प्रयाेग गरिदै आयकाे छ।
नेपालकाे पहाडी भेगमा कुनै कुनै ठाउमा अँझै पनि विशाल रुखहरु देख्न सकिन्छ ।
रास्काेट नगरपालिका भित्र हाल तीन ओटा र सान्नित्रिवेणि गाउँपालिकामा एउटा ऐतिहासिक देवदारका रुखहरु रहेका छन ।
स्थानियका अनुसार बलिराजाले आफ्नाे किल्लाहरु छुट्यानकाे निम्ति देवदारका रुखहरु राेपियकाे भने र भन्ने गर्द छन तर यसकाे कुनै प्रमाण नभयकाले कहिले र कसले लगायकाे भन्ने तथ्य एकिन नभयकाे पनि बतनउदै आयका छन।

प्राचीन मेसोपोटामिया: देवदार काठको प्रयोग पुरातन मेसोपोटामियामा पत्ता लागेकाे थियाे।
जुन संसारको सबैभन्दा पुरानो सभ्यता मध्ये एक मानिन्छ। अश्शूरी र बेबिलोनीहरूले मन्दिर, दरबार जहाजहरू निर्माणलगायत विभिन्न उद्देश्यका लागि देवदारको काठ प्रयोग गर्ने गरिन्थ्याे भन्ने भनाइ रहेकाे छ।
यसमा एक प्रकारकाे विशेष गन्ध आउने भयकाले यसमा किरा र धमिरा लाग्न सक्दैन्न ।

देवदारको सबैभन्दा प्रसिद्ध सन्दर्भहरू मध्ये एक प्राचीन मेसोपोटामियन कविता गिल्गामेशको महाकाव्यबाट आउँछ। यस महाकाव्यमा, नायक गिल्गामेश देवताहरूको सामना गर्न पौराणिक देवदारको जंगलमा जान्छन्। देवदार वनले मेसोपोटामियन संस्कृतिमा देवदारको महत्त्वलाई हाइलाइट गर्दै पवित्र र ईश्वरीय स्थानको प्रतीक मान्ने गर्थे ।

फोनिशियन देवदार: आधुनिक-दिन लेबनानमा अवस्थित फोनिसियन सभ्यता, देवदार काठसँग काम गर्ने विशेषज्ञताको लागि प्रसिद्ध थियाे।
पुरातन फोनिसियन नाविकहरूले जहाज निर्माणको लागि देवदारको प्रयोग व्यापक रूपमा गर्थे, यसको क्षय प्रतिरोध र समुद्रको मौसमको क्षमताको कारण। फोनिशियनहरूले पनि देवदारको काठलाई प्राचीन नजिकै पूर्वमा निर्यात गर्थे, यस बाट मूल्यवान वस्तु बनाउँथे।

इजिप्टियन प्रयोग: इजिप्टियनहरूले यसको स्थायित्वको लागि देवदारको प्रशंसा गरे र यसलाई कफिन, फर्नीचर र मन्दिरहरू सहित विभिन्न संरचनाहरू निर्माण गर्न प्रयोग गरे। देवदार प्रायः लेबनानबाट आयात गरिएको थियो, र इजिप्टमा यसको प्रयोग लगभग 2700 ईसा पूर्व बाट हुँदै आयकाे मानिन्छ।

बाइबलका अनुसार देवदारको उल्लेख बाइबलमा धेरै पटक गरिएको छ, विशेष गरी मन्दिर निर्माणको सन्दर्भमा। राजा सुलेमानले यरूशलेममा पहिलो मन्दिर निर्माण गर्न देवदारको ठूलो प्रयोग गरेको किंग्स बुकमा लेखियकाे छ।
मध्ययुगीन युरोप: देवदार काठ मध्ययुगीन समयमा मूल्यवान बस्तुकाे रुपमा प्रयाेग गरिन्थ्याे जसबाट चर्च, दरबारहरु निर्माण गर्न र फर्निचर निर्माणमा यसको प्रयोगको लागि यो अत्यधिक रुपमा धेरै खोजिएको थियो।
देवदार सुगन्धित गुणहरूले भरिपुर्ण भयकाेले याे मूल्यवानकाे रुपमा निकै रुचाईयकाे काठ थियाे।
चेस्ट र वार्डरोबहरू(किटनासक) ओैषधि बनाउन प्रयोग गरिन्थ्यो, यसले कृर्षमा कुनै प्रकारकाे क्षति नपुर्याने भयकाेले यसलाई प्राकृतिक कीटनासक पनि भन्ने गरियकाे थियाे ।

याे आधुनिक युगमा पनि, देवदार अझै स्थायित्व र अद्वितीय विशेषताहरूको लागि उच्च मानिदै आयकाे छ।
समग्रमा, देवदारले मानव इतिहासमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ, शक्ति, दीर्घायु र सांस्कृतिक महत्त्वको प्रतीक। यसको बहुमुखी प्रतिभा र अद्वितीय गुणहरूले यसलाई विभिन्न सभ्यता र समय अवधिहरूमा देवदार एक मूल्यवान र ऐतिहासिक धराेहरकाे रुपमा चिनिदै आयकाे छ।
यस्तै ऐतिहासिक हजारौं बर्ष पुरान ऐतिहासिक रुखहरुकाे संरक्षण र सुरक्षा स्थानिय सरकारले गर्नु पर्ने आवस्यकता देखिन्छ।

आयुर्वेदमा, देवदारको काठ,छाला ,फल ,जराहरु बाट
धेरै प्रकारका राेगहरुकाे उपचारात्मक गुणले भरिपुर्ण भएकाे एक विशाल रुख हाे ।
आयुर्वेदमा देवदारको प्रयोग कसरी गर्ने :-

1. अरोमाथेरापी: देवदारको तेलले थकावट कम गर्न काे लागि यसलाई अरोमाथेरापीमा प्रयोग गरिन्छ। यसले दिमाग र भावनाहरूमा ग्राउन्डिंग गर्नुकाे साथै मानिसकाे मानसिकतालाई शान्त बनाउने काम गर्द छ।
2. छालाको हेरचाह:
देवदारको तेलमा एन्टी-इन्फ्लेमेटरी र एन्टिसेप्टिक गुणहरूले भरिपुर्ण भयकाेले छाला सम्बन्धि राेगहरुकाे उपचारमा पनि प्रयाेगमा ल्याउने गरिन्छ।
यसले छालाको जलन, मुँहासे र सुख्खापनलाई सन्तुलित बनाइ राख्न मदत गर्नुकाे साथै यसले तैलीय छालामा सन्तुलित गर्ने काम पनि गर्द छ।
3. कपालको हेरचाह:
देवदारको तेलले कपालको बालहरु कालाे गर्नुकाे साथै
कपालको वृद्धिलाई बढावा दिने काम गर्छ । कपाल झर्ने कम गर्न र डेन्ड्रफ रोक्न समेत प्रयोग गरिन्छ। यसले कपालको फोलिकल्सलाई उत्तेजित गर्ने र टाउकोमा रक्तसञ्चार सुधार गर्ने र्विश्वास गरिन्छ।
4. श्वासप्रश्वास राेग :
देवदारले श्वासप्रश्वास राेग जस्तै खाेकि ,दम जस्ता संक्रमणलाई कम गर्न मद्दत गर्दछ भन्ने विश्वास पनि गरिदै आएकाे छ ।
5. ध्यान र आध्यात्मिक अभ्यासहरू: देवदार काठको शान्त र ग्राउन्डिंग गुणहरूले यसलाई ध्यान र आध्यात्मिक अभ्यासहरूमा प्रयोगको लागि लोकप्रिय रुपमा प्रयाेग गरियकाे पाईन्छ । यसले प्रयाेगले मानिसलाई फोकस, एकाग्रन्त र उच्च चेतनासँग जेाड्ने विश्वास गरिन्छ।
यसकाे प्रयाेग गर्नु पुर्ब आयुर्वेदिक उपचार र अभ्यासहरू सावधानीका साथ आयुर्वेदिक चिकित्सकको मार्गदर्शनमा
यसकाे प्रयाेग गर्न आयुर्वेद चिकित्सक बताउ छन ।
यसले कसैलाई वा कुनै व्याक्तिलाई एलर्जी गरान पनि सक्छ।