१५९ अर्ब डलरको रुस–चीन व्यापार, डि–डलराइजेसन तीव्र
कमल कुमार शाही
स्वाभिमान खबर, असोज १३
काठमाडौं । रुस र चीनबीचको द्विपक्षीय व्यापारले नयाँ उचाइतर्फ गति लिएको छ। सन् २०२६ को पहिलो सात महिनामै दुई देशबीचको व्यापार १५९ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी पुगेको विवरण सार्वजनिक भएका छन्। बढ्दो व्यापारसँगै दुई देशबीचको कारोबारमा अमेरिकी डलरको प्रयोग घट्दै युआन र रुबलको प्रयोग विस्तार भइरहेको छ।
रुस–चीन आर्थिक सम्बन्धमा पछिल्ला वर्षहरूमा राष्ट्रिय मुद्रामा कारोबार गर्ने अभ्यास तीव्र बन्दै गएको छ। ऊर्जा, मेसिनरी, औद्योगिक सामग्री तथा अन्य वस्तुको आयात–निर्यातमा चिनियाँ युआन र रुसी रुबलको प्रयोग बढेको बताइएको छ।
दुई देशले सीमापार भुक्तानीलाई सहज बनाउन आफ्नै वित्तीय पूर्वाधार र वैकल्पिक भुक्तानी संयन्त्रको प्रयोग विस्तार गरिरहेका छन्। चिनियाँ CIPS प्रणालीको प्रयोग पनि यस प्रक्रियाको एउटा महत्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ।
डलर निर्भरता घटाउने प्रयास
रुसमाथि पश्चिमी मुलुकहरूले आर्थिक तथा वित्तीय प्रतिबन्ध लगाएपछि रुसले अन्तर्राष्ट्रिय कारोबारमा वैकल्पिक वित्तीय माध्यमको खोजीलाई तीव्रता दिएको छ। चीनसँगको व्यापारमा राष्ट्रिय मुद्राको प्रयोग बढाउनु त्यसै प्रक्रियासँग जोडिएको देखिन्छ।
रुसी पक्षले दुई देशबीचको ठूलो हिस्सा कारोबार अब डलरमा आधारित परम्परागत क्लियरिङ प्रणालीबाहिर भइरहेको बताउँदै आएको छ। यसबाट रुसले डलरमा हुने निर्भरता कम गर्ने प्रयास गरिरहेको छ भने चीनले पनि आफ्नो मुद्राको अन्तर्राष्ट्रिय प्रयोग विस्तार गर्ने अवसर पाएको छ।
तर राष्ट्रिय मुद्रामा कारोबार बढ्दै गएको तथ्यलाई विश्व अर्थतन्त्रबाट अमेरिकी डलर विस्थापित हुँदै गएको निष्कर्षका रूपमा लिन भने पर्याप्त आधार छैन। अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, विदेशी मुद्रा सञ्चिति र वित्तीय बजारमा अमेरिकी डलरको भूमिका अझै महत्वपूर्ण छ।
वर्षको अन्त्यसम्म व्यापार अझ बढ्ने अनुमान
सात महिनामै व्यापार १५९ अर्ब डलरभन्दा बढी पुगेपछि यही गति कायम रहे वर्षको अन्त्यसम्म रुस–चीन व्यापार करिब २८० अर्ब डलरको आसपास पुग्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
व्यापारको विस्तारसँगै ऊर्जा क्षेत्रमा दुई देशबीचको सहकार्य पनि महत्वपूर्ण रहँदै आएको छ। चीन रुसका लागि प्रमुख व्यापारिक साझेदारमध्ये एक बनेको छ भने रुस चीनका लागि ऊर्जा तथा विभिन्न कच्चा पदार्थको महत्वपूर्ण आपूर्तिकर्ता हो।
सार्कको आर्थिक बहससँग पनि जोडिँदै
रुस–चीनबीच राष्ट्रिय मुद्रामा बढिरहेको कारोबारले दक्षिण एसियामा पनि क्षेत्रीय आर्थिक सहकार्य र स्थानीय मुद्रामा व्यापारको सम्भावनाबारे हुने बहसलाई सान्दर्भिक बनाएको छ।
हालै सम्पन्न सार्क सम्मेलनपछि दक्षिण एसियाली मुलुकबीच क्षेत्रीय व्यापार, आर्थिक सहकार्य, भुक्तानी प्रणाली र आपसी सम्पर्क विस्तारका विषय फेरि चर्चामा आएका छन्। रुस–चीनको अनुभवले भने क्षेत्रीय व्यापारमा तेस्रो मुलुकको मुद्रामा हुने निर्भरता घटाउने सम्भावनाबारे अध्ययनका लागि एउटा उदाहरण प्रस्तुत गरेको छ।
विशेषज्ञहरूका लागि मुख्य प्रश्न अब यही बनेको छ—स्थानीय वा क्षेत्रीय मुद्रामा कारोबार बढाउँदा व्यापार लागत, मुद्रा जोखिम र वित्तीय निर्भरता कति घटाउन सकिन्छ?
यसको प्रभाव प्रत्येक क्षेत्रको आर्थिक संरचना, मुद्रा स्थिरता, व्यापार सन्तुलन र वित्तीय पूर्वाधारमा निर्भर हुने भएकाले रुस–चीनको अभ्यासलाई अन्य क्षेत्रमा सीधै लागू गर्नुभन्दा त्यसबाट प्राप्त अनुभवको अध्ययन आवश्यक देखिन्छ।
बहुध्रुवीय वित्तीय व्यवस्थातर्फ संकेत
रुस–चीनबीच बढिरहेको युआन–रुबल कारोबारले विश्व अर्थतन्त्रमा देखिएको बहुध्रुवीय वित्तीय व्यवस्थाको बहसलाई भने थप बल दिएको छ। ब्रिक्सलगायत विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पनि स्थानीय मुद्रामा व्यापार र वैकल्पिक भुक्तानी प्रणालीबारे छलफल हुँदै आएको छ।
यसरी हेर्दा रुस–चीनको बढ्दो व्यापार केवल दुई देशबीचको आर्थिक सम्बन्धमा सीमित विषय नभई डि–डलराइजेसन, वैकल्पिक भुक्तानी प्रणाली र बदलिँदो विश्व आर्थिक व्यवस्थाको एउटा महत्वपूर्ण उदाहरणका रूपमा अगाडि आएको छ।
तर यसले अमेरिकी डलरको विश्वव्यापी भूमिकामा कस्तो दीर्घकालीन प्रभाव पार्छ भन्ने कुरा आगामी वर्षहरूमा हुने अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, मुद्रा नीति र वित्तीय प्रणालीको विकासले निर्धारण गर्नेछ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्